طرح خاورميانه بزرگ و تاثير آن بر امنيت جمهوری اسلامی ايران

طرح خاورميانه بزرگ و تاثير آن بر امنيت جمهوری اسلامی ايران
طرح خاورميانه بزرگ و تاثير آن بر امنيت جمهوری اسلامی ايران
70,000 ریال 
تخفیف 15 تا 30 درصدی برای همکاران، کافی نت ها و مشتریان ویژه _____________________________  
وضعيت موجودي: موجود است
تعداد:  
افزودن به ليست مقايسه | افزودن به محصولات مورد علاقه

تعداد صفحات : 75 صفحه _ فرمت word_ دانلود مطالب بلافاصله پس از پرداخت آنلاین

    
فهرست
فهرست    2
چكيده    3
مقدمه    4
نگاهي به تصوير تاريخي خاورميانه    7
ساختار اقتصادي، سياسي و اجتماعي    8
تشكيل خاورميانه مدرن    14
تاريخچه طرح خاورميانه بزرگ    14
مباني نظري طرح خاورميانه بزرگ    21
الف. مفاد و مفروضه‌هاي طرح    28
1. توسعه‌ي سياسي: دموكراتيك‌سازي    29
2. توسعه علمي ـ آموزشي    30
3. توسعه اقتصادي    31
ب. خاستگاه و اهداف طرح    32
1. راهبرد امنيت ملي آمريكا    33
2. نقش ملي آمريكا    39
3. اهداف خاورميانه‌اي آمريكا    42
ج. تأثيرات طرح بر امنيت ملي ايران    44
1. چالش‌هاي امنيتي    45
1ـ2. چالش‌هاي سياسي    48
1ـ3. چالش‌هاي اقتصادي    52
1ـ4. چالش‌هاي هويتي    55
2. فرصت‌هاي امنيتي    59
2ـ2. فرصت‌هاي منطقه‌اي    62
برخي الزامات براي سياست دفاعي ايران    66
نتيجه‌گيري و راه‌كارها    73
يادداشت    76

 

چكيده
هدف اين مقاله توضيح مفاد و محتوا و تجزيه و تحليل علل، انگيزه‌ها و اهداف طرح خاورميانه بزرگ، با هدف واكاوي تأثيرات آن بر امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران است. به عبارت ديگر، منظور پاسخگويي به اين سؤالات اصلي و فرعي است: دلايل، انگيزه‌ها و اهداف ايالات متحده از ارايه اين طرح چيست؟ اين طرح، چه جايگاهي در راهبرد امنيت ملي، سياست خاورميانه‌اي و نقش ملي آمريكا دارد؟ چرا فرآيند دموكراتيك‌سازي خاورميانه در شرايط بين‌المللي پس از 11 سپتامبر 2001 آغاز و تعقيب مي‌گردد؟ بازتاب‌ها و پيامدهاي امنيت اين طرح، براي كشورها و جوامع خاورميانه كدامند؟ و سرانجام، تحقق و اجراي اين طرح چه چالش‌ها و فرصت‌هاي امنيتي را براي جمهوري اسلامي ايران در پي خواهد داشت.
پاسخ احتمالي اين پرسش‌ها در چارچوب فرضيه ذيل مورد بحث و بررسي قرار خواهد گرفت: «طرح خاورميانه بزرگ به مثابه يكي از راهكارها و سازوكارهاي كانوني در راهبرد پيشگيرانه و مركز ثقل راهبرد كلان امنيت ملي آمريكا به منظور مقابله با تهديدات نامتقارن، ضمن ايجاد تهديدات و چالش‌هاي امنيتي مختلف، فرصت‌هايي نيز براي تأمين و تحكيم امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران مي‌فرآيند.»
در پايان، راه‌كارهايي براي بهره‌گيري جمهوري اسلامي از فرصت‌ها و دفع تهديدات امنيتي اين طرح ارايه مي‌شود.

 

مقدمه
پس از حادثه 11 سپتامبر 2001 (20 شهريور 1380) كه مبارزه با تروريسم به صورت مفهومي غالب در سياست خارجي و امنيت ملي آمريكا درآمد، خاورميانه نيز به كانون روابط و مركز ثقل نظام بين‌الملل تبديل شد. تصميم‌سازان و سياست‌پردازان ايالات متحده، با ايجاد پيوستگي و همبستگي بين اسلام‌گرايي يا بنيادگرايي اسلامي با تروريسم، علاوه بر توسل به نيروي نظامي و قوه قهريه بر عليه تروريست‌ها، درصدد اصلاحات سياسي، اقتصادي و اجتماعي از طريق مهندسي اجتماعي ـ سياسي و اصلاح ديني ـ مذهبي جوامع خاورميانه به عنوان خاستگاه تروريسم بين‌المللي نيز برآمدند.
ژنرال كالين پاول وزير امور خارجه آمريكا در تاريخ 12 دسامبر 2002 (22 آذر ماه 1381) در سخنراني خود در بنياد هريتج در يك سخنراني، براي نخستين بار و به طور رسمي طرح اين كشور براي خاورميانه را مبني بر اصلاحات سياسي، اقتصادي و آموزشي اعلام كرد. همچنين يكي از توجيات و بهانه‌هاي سه‌گانه حمله آمريكا به عراق در كنار «نبرد عليه تروريسم» و «سلاح‌هاي كشتار جمعي»، استقرار دولت سرمشق در اين كشور براي توسعه و اشاعه دموكراسي در منطقه براساس منطق دومينوي دموكراتيك اعلام گرديد.
جورج بوش رئيس جمهور آمريكا در 26 فوريه 2003، اندكي پيش از تهاجم نظامي به عراق طي سخناني در انستيتو آمريكايي اينترپرايز، عزم خود را مبني بر استقرار ارزش‌هاي دموكراتيك در خاورميانه ابراز داشت. سپس در 9 مه همان سال در جهت عملياتي كردن ارزش‌هاي مورد نظر خود، «ايجاد منطقه مبادله آزاد ميان ايالات متحده آمريكا و خاورميانه تا ده سال آينده» را پيشنهاد داد. ديك‌چني معاون رئيس جمهور آمريكا نيز در دسامبر 2003، در مجمع جهاني اقتصاد در داووس، صراحتاً سياست رسمي دولت آمريكا مبني بر دموكراتيك ساختن خاورميانه را بيان داشت. روزنامه عرب زبان الحيات چاپ لندن در 13 فوريه 2004، مفاد سند اجرايي «طرح خاورميانه بزرگ» را كه از سوي آمريكا براي طرح در نشست 8 تا 10 ژوئن 2004 سران گروه 8 (G8) در سي آيلند ايالت جورجيا ارايه شده بود، منتشر ساخت.
هدف اين نوشتار توضيح مفاد و محتوا، تجزيه و تحليل علل و انگيزه‌ها و اهداف اين طرح به منظور واكاوي تأثيرات آن بر امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران است. به منظور تحقق اين هدف از طريق استدلال و برهان منطقي، مباحث در چهار گفتار سازماندهي مي‌شود. نخست، مفاد و مفروضه‌هاي طرح، توصيف و شرح داده مي‌شود. در بخش دوم، خاستگاه و اهداف طرح در چارچوب واكاوي راهبرد امنيت ملي، اهداف خاورميانه‌اي سياست خارجي و نقش ملي ايالات متحده بررسي مي‌شود. موضوع قسمت سوم نيز تجزيه و تحليل چگونگي تأثير اين طرح بر ابعاد مختلف امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران است. سرانجام، در نتيجه‌گيري بحث، پيشنهاد ما و راهكارهايي براي كاهش چالش‌ها و تهديدات امنيتي و بهره‌برداري از فرصت‌هاي ناشي از طرح براي افزايش ضريب امنيت ملي ايران ارايه خواهد شد.
نگاهي به تصوير تاريخي خاورميانه
در 1902، تاريخدان نيروي دريايي آمريكا آلفرد تاير ماهان واژه «خاورميانه» را براي نشان دادن منطقه‌اي كه عرب را از هند جدا مي‌كرد بكار برد. منطقه‌اي كه در زاويه استراتژيكي ـ دريايي و مركز خليج فارس واقع شده است. بعدها اين واژه توسط روزنامه تايمز چاپ انگليس و سپس توسط دولت انگليس بكار گرفته شد. اين واژه جغرافيايي كمي بعد به نام خاور نزديك مورد استفاده قرار گرفت. واژه نزديك بكار برده شد زيرا مردم اين منطقه مسيحي ـ اروپايي بودند و يا شرق به دليل اينكه اين منطقه هنوز زير سلطه امپراطوري عثماني، يك كشور مسلمان و شرقي قرار داشت. امپراطوري عثماني آنقدر گسترش يافت كه بخش وسيعي از آسيا و آفريقا را هم شامل مي‌شد. ولي به مرور زمان، واژه خاور نزديك كم‌كم از بين رفت و خاورميانه جاي آن را گرفت. در آن زمان، خاورميانه شامل مناطق وسيعي از آسياي جنوب شرقي ـ غربي و آفريقاي شمالي مي‌شد. امروزه، مردم اين منطقه هم واژه «خاورميانه» را پذيرفته‌اند و آن را بكار مي‌برند.

خودويژگي‌هاي جغرافيايي
بطور كوتاه، كم‌باراني و كم‌آبي، خشكي و بي‌حاصلي تقريباً گسترده، زمين‌هاي باير، زمين‌هاي غيررسوبي، تعداد كم جنگل، كشاورزي متكي به آبياري و مبارزه دائمي در رابطه با فرسايش انسان از ويژگي‌هاي جغرافيايي اين منطقه محسوب مي‌شوند. بجز ساحل رودخانه نيل در مصر و درياي مديترانه بقيه مناطق، چون شبه جزيره عربستان كويري هستند. قسمت‌هاي وسيعي از پرس (ايران) و تركيه هم جزء مناطق كويري به شمار مي‌روند. برخي از قسمت‌ها كويري مانند روب ال خالي در عربستان و كويرهاي مصر كاملاً خالي از سكنه مي‌باشند.
ساختار اقتصادي، سياسي و اجتماعي
خاورميانه خود ويژگي‌هاي خاص خود را دارد. بطور نمونه قديمي‌ترين تمدن‌هاي موجود در دنيا در اين منطقه مي‌زيسته‌اند. چادرنشيني و دام‌داري، چوپاني، تربيت اسب و شتر از ويژگي‌هاي زندگي مردم محسوب مي‌شد. در قرون وسطي تقريباً هيچ منبع انرژي وجود نداشت و چوب و ذغال براي سوخت خيلي كمياب بود، در واقع، منابع انرژي اين منطقه بسيار محدود بود. به اين معضل بايد مشكل مراقبت از مرزهاي كويري و امنيت جاده‌هاي بازرگاني را هم اضافه كرد. فتح و كشورگشايي پديده‌اي عادي در خاورميانه محسوب مي‌شد. تعداد زيادي حمله، كشورگشايي و مهاجرت، در اين منطقه صورت گرفته است. هدف اصلي حمله و كشورگشايي‌ها ايجاد خطوط بازرگاني براي رفع احتياجات، كمك‌هاي سياسي و نظامي بودند. بطور نمونه، امپراطوري پرس و بيزانس دو قدرت بزرگ در قرن 6 تا اوايل قرن 7 بارها با هم درگير شده و با دادن و معاوضه سلاح يا طلا به حمله و درگيري پايان مي‌دادند.
آخرين و مهم‌ترين حمله، هجوم اعراب مسلمان در قرن 7 و آوردن تمدن مربوط به قرون وسطايي اسلامي بود. يكي ديگر از حمله و كشورگشايي‌هاي مهم، حمله مغول‌ها در قرن 13 بود كه به تمدن اسلامي اعراب پايان داد. به گفته تاريخ‌شناسان، حمله مغول‌ها عليرغم وحشيگري و ويراني فراوان نتوانست تمدن و فرهنگ عربي و اسلامي را از بين ببرد، فقط تغييراتي در آن به وجود آورد. در آن زمان، تعداد زيادي از مردم اين منطقه مهاجرت كردند. حمله قبايل ترك از آسياي مركزي به طرف غرب و مرگ تيمور لنگ در سال 1405 به سلطه مغول‌ها پايان داد.
4 قرن حمله و كشورگشايي قبايل، تأثير عميقي در شرايط زندگي، ساختار سياسي و اجتماعي مردم خاورميانه گذاشت. از كشورگشايي‌هاي مهم در اين منطقه بايد از حمله وهابي‌هاي عربستان در قرن 18 و امپراتوري عثماني نام برد كه از ضعف و امپراطوري رم و پرس (ايران) استفاده كرد و بخش وسيعي از منطقه خاورميانه را به تصرف خود درآورد. خاورميانه مهد سه مذهب بزرگ، يهودي، مسيحي و اسلامي است، ولي از حدود 14 قرن پيش، اين منطقه مركز مذهب و تمدن اسلامي است. در قرن 10 تعداد زيادي ترك به عنوان سرباز به اين منطقه آمده و در قرن 11 ترك‌ها به عنوان فاتح و فتح‌كننده از مرزهاي كشورهاي عربي و پرس (ايران) گذشتند. در حقيقت در خاورميانه، اسلام مذهب رسمي اعراب، پرس (ايران) و ترك‌ها بود. مسيحيان بيشتر در مصر و لبنان، يهوديان هم در مصرف و پرس پراكنده بودند. مركز فرهنگي يهوديان در پرس (ايران) بود، زيرا يهوديان در اين‌جا از امنيت بيشتر برخوردار بودند. مسيحيت نقش مهمي تنها در يك كشور ايفا كرد و آن لبنان بود. در قرون وسطي يهوديان تقريباً سرنوشتي مانند مسيحيان داشتند. در اين زمان، يهوديان تحت تعقيب و فشار امپراطوري رم قرار گرفتند و در قرن 19 براي اولين بار به اروپاي مركزي و شرقي مهاجرت كردند....



منابع
1.    خاورميانه بزرگ شامل كليه كشورهاي جهان عرب، پاكستان، افغانستان، ايران، تريكه و اسراييل مي‌شود.
2.    متن كامل طرح خاورميانه بزرگ در روزنامه عرب زبان فرامنطقه‌اي الحيات چاپ لندن، مورخ 13 فوريه 2004 درج شده است.
3.    بيليس، جان، كن بوث، جان گارنت و فيل ويليانر، استراتژي معاصر، نظريات و خط مشي‌ها، تهران، دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي، 1374، ص3، ريچارد اچ شوتز «مطالعات امنيت ملي قبل از جنگ سرد» در مطالعات امنيت ملي، اصغر افتخاري، تهران، پژوهشكده مطالعات راهبردي، 1381، ص 81
4.    كميسيون امنيت ملي آمريكا، استراتژي امنيت ملي آمريكا در قرن 21، جلال دهمشگي، بابك فرهنگي و ابوالقاسم راه‌چمني، تهران، انتشارات مؤسسه فرهنگي و مطالعات تحقيقات بين‌المللي ابرار معاصر تهران 1381
5.    جونز، پيتر (1998)، به سوي رژيم امنيت منطقه‌اي خاورميانه، مسايل و راه حل‌ها، گزارش پروشه سيپري، استكهلم، دسامبر
6.    متز، استيفون و داگلاس جانسون، «عدم تقارن و استراتژي نظامي ايالات متحده، زمينه و مفاهيم استراتژيك، عبدالحسين حجت‌زاده، ماهنامه نگاه، سال سوم، شماره 31، بهمن 1381، صص 55 ـ 42
7.    مركز پژوهش‌هاي كاخ سفيد «استراتژي امنيت ملي آمريكا» محمدحسن خاني و علي آدمي، ضميمه فصلنامه‌ي مطالعات راهبردي، سال ششم، شماره دوم، تابستان 1382 ص9
8.    همانجا، ص 11
9.    همانجا، ص 12
10.    هالستي، كماجي، مباني تحليل سياست بين‌الملل، بهرام مستقيمي و مسعود طارم سري، تهران، دفتر مطالعات سياسي و بين‌المللي، 1373، صص 207 ـ 197
11.    بوزان، باري (1381)، خاورميانه: ساختاري همواره كشمكش‌زا، ترجمه احمد صادقي فصلنامه سياست خارجي، سال 16، پاييز.
12.    بوزان باري (1378)، مردم، دولت‌ها و هراس، تهران، پژوهشكده مطالعات راهبردي
13.    «استراتژي امريكا در خاورميانه بعد از 11 سپتامبر» روزنامه اعتماد، 8 تير 1382 (به نقل از البيان)
14.    وعيدي، جواد (1383) «خاورميانه بزرگ: هدف‌گيري ريشه‌ها» همشهري ديپلماتيك، شماره دهم، نيمه دوم ارديبهشت
15.    همانجا، ص 17
16.    همانجا، ص 25
17.    نقيب‌زاده، احمد، درآمدي بر جامعه‌شناسي سياسي، تهران، انتشارات سمت، 1379، صص 183 ـ 180
18.    مارتين، لي، نور، جي، چهره جديد امنيت در خاورميانه، قدير نصري، تهران، پژوهشكه مطالعات راهبردي 1383.
19.    همانجا، ص 45
بوزان، باري (1378)، مردم، دولت‌ها و هراس، تهران، پژوهشكده مطالعات راهبردي.

نظري براي اين محصول ثبت نشده است.


نوشتن نظر خودتان

براي نوشتن نظر وارد شويد.

محصولات
نظر سنجي
نظرتون در مورد ویکی پروژه چیه؟
  •   مراحل ثبت نام خیلی زیاده!
  •   مطلب درخواستیم رو نداشت!
  •   ایمیل نداشتم که ثبت نام کنم!
  •   مطلبی که میخواستم گرون بود!
نظرنتيجه