کانی شناسی تیتانیم و بررسی کاربردها و خواص آن

کانی شناسی تیتانیم و بررسی کاربردها و خواص آن
کانی شناسی تیتانیم و بررسی کاربردها و خواص آن
130,000 ریال 
تخفیف 15 تا 30 درصدی برای همکاران، کافی نت ها و مشتریان ویژه _____________________________  
وضعيت موجودي: موجود است
تعداد:  
افزودن به ليست مقايسه | افزودن به محصولات مورد علاقه

تعداد صفحات : 125 صفحه _ فرمت WORD _ این مطلب فاقد تصاویر و جداول می باشد _ دانلود مطالب بلافاصله پس از پرداخت آنلاین

فهرست مطالب
فصل اول-كاني شناسي تيتانيم
1-1-ايلمنيت  1                                                                                                        
1-2-لوكوكسن ، ايلمنيت دگرسان شده  6                                                    
1-3-روتيل 7                                 
1-4-آناتاز  11
1-5- بروكسيت  13                           
1-6- اسفن  14
1-7- برو وسكيت  13                                             
فصل دوم-زمين شناسي كانسار هاي تيتانيم دار
2-1-كليات  17
2-2-ذخاير ماگمايي  19
2-3-كانسار هاي پلاسري تيتانيم  20
2-4- كانسار هاي ناشي از هوا زدگي  24
2-5-كانسار هاي رسوبي ـ آتشفشاني  24
2-6- كانسارهاي با منشاء دگرگوني  28 
فصل سوم- ذخاير احتمالي ايران
3-1-كليات  29
3-2-كاني سازي در ناحيه ساغند ـ زريگان  29
3-3- كاني سازي تيتانومنيتيت در جنوب سيخورلن  30
3-4-نهشته هاي ناحيه گيلان  31
3-5-نهشته هاي ناحيه مازندران  33
3-6-كانسار ايلمنيت كهنوج  34
فصل چهارم-تيتانيوم و تركيبات آن
4-1-تيتانيم  35
4-2-آلياژ هاي تيتانيوم  36
4-3-كاربرد فلز تيتانيم و آلياژ هاي تيتانيوم  37
4-4- تركيبات تيتانيوم و كاربرد آنها  38
4-4-1- تركيبات هيدروژن دار تيتانيوم  38
4-4-2- تركيبات بر دار تيتانيوم  39
4-4-3- تركيبات كربن دار تيتانيوم  39
4-4-4-تركيبات نيتروژن دار تيتانيوم  39
4-4-5- تيتاناتها  40
4-4-6- تركيبات هالوژنه تيتانيوم دار  41
4-4-7- تركيبات ديگر تيتانيوم  42
4-5- تهيه فلز تيتانيوم  42
4-5-1- فرايند يديد 43
4-5-2- فرايند توليد تياتنيوم الكتروليتي  43
4-5-3- روش كرول  44
4-5-4- فرايند هانتر  44
4-6- بازار جهاني فلز تيتانيوم  45
فصل پنجم- دي اكسيد تيتانيوم
5-1-كليات  50
5-2-دي اكسيد تيتانيوم به عنوان رنگدانه  50
5-3-ديگر كاربردهاي  دي اكسيد تيتانيوم  55
5-4-توليد دي اكسيد تيتانيوم  58
5-5-فرايند هاي مختلف تهيه دي اكسيد تيانيوم  59
5-5-1- فرايند سولفات  62
5-5-2- فرايند كلريد  65
5-5-3- فرايند فلوئوريد  68
5-6- واردات كشور  72
فصل ششم ـ پر عيار سازي ايلمنيت
6-1-كليات  74
6-2- ذوب در كوره هاي الكتريكي  74
6-2-1- بازار سرباره غني از دي اكسيد تيتانيوم
6-3- اسيد شويي ايمنيت  76
6-3-1- اسيد شويي با اسيد سولفوريك  76
6-3-2- اسيد شويي با اسيد هيدرو كلريك  78
6-4- احياء مستقيم كانسنگ و جدا سازي آهن  78
فصل هفتم ـ روشهاي متداول كانه آرايي
7-1- كانسار هاي اوليه  84
7-2-كانسارهاي ثانويه  89
7-2-1- واحد هاي مرحله اول آرايش 91
7-2-2- مراحل ثانويه  101
7-2-3- واحدهاي آرايش بعضي از كانسارهاي ماسه اي در دنيا  105
7-3-سابقه بررسي هاي كانه آرايي كانسنگ كهنوج  112
منابع و ماخذ  116
فهرست اشكال
شكل 1-1: نمايي از تك بلور ايلمنيت 3
شكل 1-2 :كارت مشخصات پراش اشعه ايكس كاني ايلمنيت در استاندارد امريكا 5
شكل 1-3: نمايي از تك بلور روتيل 8
شكل 1-4 : كارت مشخصات پراش اشعه ايكس كاني روتيل تهيه شده توسط اداره استاندارد امريكا 10
شكل 1-5 : شكل بلورين آناتاز 11
شكل 1-6 : كارت استاندارد مشخصات آتاناز براي مطالعه پراش اشعه ايكس 12
شكل 1-7: فازها دي سيستم سه گانه FeO-Fe2O3-TiO2    14
شكل 1-8 : بلورهاي اسفن 14
شكل 1-9 : بلور پرووسكيت 15
شكل 3-1 : نقشه پي جوييهاي اكتشافي كانيهاي تيتانيم در سراسر ايران 30
شكل4-1 : نمايي شماتيك از واحد صنعتي توليد فلز تيتانيم در هند 47
شكل 5-1 : روند ظرفيت و تقاضاي جهاني دي اكسيد تيتانيم طي سالهاي 92-1980   59
شكل 5-2 :  ماده خام اوليه براي فرايندهاي سولفات و كلريد 61
شكل 5-3: مراحل مختلف فرايند سولفات با ماده اوليه ايلمنيت و سرباره غني از تيتانيم  64
شكل 5-4 : مراحل مختلف فرايند كلريد به طور بسيار مختصر 68
شكل 5-5 : مراحل مختلف فرايند فلوئوريد 70
شكل 5-6 : روند و ارزش رنگدانه دي اكسيد تيتانيم 73
شكل 6-1: فرايند مورفيورس 80
شكل 6-2 :‌ فرايند ايشي ها را 80
شكل 6-3 :‌ فرايند مورد استفاده در شركت تيتانيم غرب 81
شكل 7-1 :‌ فلوشيت آرايش معدن تاهاووسد 87
شكل 7-2 : فلوشيت آرايش كانسنگ كانسار تلنس نروژ 88
شكل 7-3: فلوشيست تركيب ميز ها در آرايش اوليه ماسه ها 92
شكل 7-4: فلوشيست تركيب مارپيچها در آرايش اوليه ماسه ها 93
شكل 7-5: فلوشيست تركيب ناوهادر آرايش اوليه ماسه ها 94
شكل 7-6: آرايش ستاره ناو يورك در مراحل اول تغليظ 95
شكلهاي 7-7 تا 7-11 : فلوشيستهاي متداول كانه آرايي مطرح 100-96
شكل 7-12 : فلوشيت عمومي براي تركيب جداكننده هاي الكترواستاتيكي و مغناطيسي 103
شكل 7-13 : فلوشيت مرحله ثانويه آرايش كانسارهاي ماسه اي 104
شكل 7-14: فلو شيست واحدهاي مربوط به كانسار مانا والاكوريچي 108
شكل 7-15: مراحل جدايش ثقلي مربوط به آرايش كانسنگ كانسار تريل ريج 109
شكل 7-16: بخشهاي عمده فر آوري در كانسار ريچارد بي 110
شكل 7-17: فلو شيست مسير مراحل ثانويه آرايش در كانسار ريچارد بي 110
شكل 7-18: فلو شيست واحدها ي آرايش تر كانسار شركت روتيل ساحلي 114
شكل7-19: فلو شيست واحد آرايش خشك كانسار شركت روتيل ساحلي 114
شكل 7-20: فلوشيست روسي جهت كنستانتره نهايي ايلمنيت 119
شكل 7-21 :دياگرام واحد سنگ شكني 128

فهرست جداول

 جدول 1-1: تركيب شيميايي كنسانتره ايلمنيت بعضي كانسارهاي دنيا  2
جدول 1-2 : تركيب شيميايي كنستانتره لوكوكسن كانسار كيلون  7
جدول 1-3 : تركيب شيميايي كنستانتره روتيل  8
جدول 1-4 : تركيب كانيهاي حاوي عنصر تيتانيم   16
جدول 2-1: ميانگين درصد وزني تيتانيم در سنگهاي تشكيل دهنده ليتوسفر  17
جدول 2-2: طبقه بندي كانسارهاي تيتانيم دار در گزارش اكتشافات تفصيلي منطقه كهنوج  18
جدول 2-3 : طبقه بندي اسميرنوف  19
جدول 2-4 : كانسارهاي ماگمايي تامين كننده كانيهاي تيتانيم در دنيا  21
جدول 2-5 : منابع بالقوه كانسارهاي ماگمايي تيتانيم  22
جدول 2-6 : كانسارهاي پلاسري تأمين كننده كانيهاي تيتانيم در دنيا  -2625
جدول 2-7 : منابع بالقوه پلاسري تأمين كننده كانيهاي تيتانيم در دنيا  27
جدول 4-1 : مشخصات فيزيكي و شيميايي تيتانيم اسفنجي شكل يا دانه اي     47
جدول 4-2 : توليد جهاني فلز تيتانيم به صورت اسفنج در سالهاي 1983-1984  48  


جدول 4-3 : قيمت فلز تيتانيم اسفنجي شكل در سالهاي 1970 تا 1983   49
جدول 5-1 : مقايسه خواص رنگدانه ها  51
جدول 5-2 : مشخصات رنگدانه هاي شاخص دي اكسيد تيتانيم52 
جدول 5-3 : مشخصات رنگدانه ها در صنايع مختلف 55
جدول 5-4 : كاربرد رنگدانه دي اكسيد تيتانيم در امريكا ، اروپاي غربي و ژاپن  56
جدول 5-5 : آمار مصرف رنگدانه در صنايع مختلف بعضي كشورها بر حسب هزار تن 56
جدول 5-6 : قيمت رنگدانه دي اكسيد تيتانيم در سالهاي 1983 – 1970 (بر حسب دلار بر كيلوگرم) 57
جدول 5-7 : ظرفيت عمده توليد كنندگان دي اكسيد تيتانيم در جهان در سال 1986   60
جدول 5-8 : مواد مورد نياز جهت توليد يك تن دي اكسيد تيتانيم با روش سولفات 62
جدول 5-9 : مواد مورد نياز براي توليد يك تن دي اكسيد تيتانيم با روش كلريد 66
جدول 5-10 : توليد دي اكسيد تيتانيم به روشهاي مختلف در سال 1983 بر حسب تن 71
جدول 5-11 :‌ آمار واردات سالهاي 65- 1352   72
جدول 6-1 : تركيب شيميايي با ورودي و خروجي از واحد توليد سرباره سورل  75
جدول 6-2: توليد جهاني سرباره غني از دي اكسيد تيتانيم در سالهاي 1984-1978 برحسب تن 77
جدول 6-3: قيمت سرباره غني از دي اكسيد تيتانيم در بازار جهاني بر حسب دلار بر تن  77
جدول 6-4 :‌ قيمت روتيل مصنوعي در سالهاي 1980-1984 بر حسب دلار بر تن 83
فصل اول
كاني شناسي تيتانيم
فصل دوم
زمين شناسي كانسار هاي
تيتانيم دار
فصل سوم
ذخاير احتمالي ايران
فصل چهارم
تيتانيوم و تركيبات آن
فصل پنجم
دي اكسيد تيتانيوم
فصل ششم
پر عيار سازي ايلمنيت
فصل هفتم
روشهاي متداول كانه آرايي

 

چكيده
مهمترين كانيهاي تجاري تيتانيم ايلمنيت و روتيل هستند. لوكوكسن، آناتاز، اسفن، پرووسكيت و بروكيت ديگر كانيهاي مهم تيتانيم هستند. كاني ايلمنيت معمولاً در ماگماي تأخيري به وجود مي آيد و بنابراين بيشتر در سنگهاي آذرين با تركيب بازي يافت مي شود. نوعي از روتيل كه محصول دگرساني ايلمنيت است معمولاً در ماسه ها و گاهي اوقات در سنگهاي دگرسان شده حاوي ايلمنيت ديده مي شود. طبقه بنديهاي متفاوتي در مورد كانسارهاي تيتانيم ارائه شده است. طبقه بندي اين كانسارها به كانسارهاي ماسه‌اي و سنگي و يا به ترتيب ثانويه و اوليه معمولترين طبقه بندي است.
بعد از پي جوئيهاي مستمر، تنها كانسار ايلمنيت كهنوج اميد بخش تشخيص داده شده است. در نتيجه، اكتشاف مقدماتي و نيمه تفصيلي تا فصيلي را نيز به دنبال داشته است. كانسار كهنوج كه در جنوب استان كرمان قرار گرفته است، از نوع كانسارهاي پلاسري است كه سنگ مادر آن تشكيلات گابرويي بند زيارت در 30 كيلومتري شرق آن است. اكتشافات تفصيلي و تعيين ذخيره فقط در محدوده بستر دره درگز صورت گرفته است. ذخيره منطقه تعيين ذخيره شده بقدري است كه مي تواند نياز كشور را در طي بيست سال به كانيهاي تيتانيم رفع كند. كانسار كهنوج توانايي تأمين اكسيد و اناديم را نيز داراست.
روشهاي تهيه دي اكسيد تيتانيم، فرايندهاي سولفات و كلريد است كه مسائل زيست محيطي باعث رشد استفاده از فرآيند كلريد شده است ابتدا خوراك فرايند كلريد، دي اكسيد تيتانيم به صورت كاني روتيل و آناتاز بوده است كه به علت تقاضاي روز افزون قيمت آن افزايش زيادي داشته است و از طرفي عرضه اين كانيها تكافوي تقاضاهاي جهاني را ندارد، بنابراين امروزه فرايندهاي غني سازي ايلمنيت از دي اكسيد تيتانيم جهانگير شده اند. تهيه سرباره غني از دي اكسيد تيتانيم اولين بار در كانادا متداول شده است.

 

مقدمه
به دليل كاربرد زياد رنگدانه دي اكسيد تيتانيم در صنايع رنگ كشور، سالانه مقاديري ارز صرف واردات اين ماده مي شود. همچنين رشد صنايع هوايي – نظامي ايران به زودي باعث استفاده از فلز تيتانيم خواهد شد. بنابراين با توجه به سياستهاي خودكفايي و عدم وابستگي، فعاليتهاي مستمر در مورد اكتشاف كانسارهاي تيتانيم دار آغاز گشته و منطقه كهنوج از نقاط اميد بخش جهت رفع نيازهاي مملكت به اين ماده معدني شناخته شده است.
اين گزارش نتيجه مطالعات مرحله اول است. در اين گزارش به دليل رابطه تنگاتنگ ايلمنيت با ديگر كانيهاي تيتانيم،‌ تمام كانيها بررسي و روشهاي فرآوري و كاربرد و آمار آنها نيز ارائه شده است. بيشترين كاربرد فلز تيتانيم در صنايع نظامي – هوايي است و قيمت اين فلز منتج از تقاضاي اين بخش است. به علت ويژگيهاي خاص فلز تيتانيم مانند مقاومت در مقابل خوردگي، بالا بودن نسبت مقاومت به وزن اين فلز در صنايع شيميايي و ساخت آلياژها كاربرد فراواني دارد .
بيشترين كاربرد عنصر تيتانيم به صورت تركيب اكسيد آن، دي اكسيد تيتانيم است. رنگدانه هاي دي اكسيد تيتانيم، از نوع روتيل و آناتاز، مهمترين رنگدانه هايي هستند كه صنايع شيمي معدني به ديگر صنايع عرضه كرده اند. مقاومت در مقابل اشعه يا پرتوهاي ماوراء بنفش، قدرت پوشش بسيار خوب و ويژگيهاي ديگر سبب كاربرد اين رنگدانه در صنايع رنگ، كاغذ سازي و پلاستيك شده است.
مقدمه
به دليل كاربرد زياد رنگدانه دي اكسيد تيتانيم در صنايع رنگ كشور، سالانه مقاديري ارز صرف واردات اين ماده مي شود. همچنين رشد صنايع هوايي – نظامي ايران به زودي باعث استفاده از فلز تيتانيم خواهد شد. بنابراين با توجه به سياستهاي خودكفايي و عدم وابستگي، فعاليتهاي مستمر در مورد اكتشاف كانسارهاي تيتانيم دار آغاز گشته و منطقه كهنوج از نقاط اميد بخش جهت رفع نيازهاي مملكت به اين ماده معدني شناخته شده است.
به اين منظور دفتر تحقيقات و پژوهشهاي علمي وزارت معادن و فلزات در سال 1367 قراردادي با مؤسسه تحقيقات و كاربرد مواد معدني ايران منعقد كرد. اين قرارداد مشتمل بر سه مرحله جمع آوري اطلاعات در مورد كاربردهاي ايلمنيت در صنعت و روشهاي آرايش و فرآوري آن، نمونه برداري نمايانگر،‌ آماده سازي و بررسيهاي كاني شناسي و خردايش تجزيه سرندي و تعيين درجه آزادي و انجام آزمايشهاي مختلف كانه آرائي و ارائه فلوشيت مقدماتي براي كانه آرائي است. اين گزارش نتيجه مطالعات مرحله اول است. در اين گزارش به دليل رابطه تنگاتنگ ايلمنيت با ديگر كانيهاي تيتانيم،‌ تمام كانيها بررسي و روشهاي فرآوري و كاربرد و آمار آنها نيز ارائه شده است.
در حال حاضر بيش از 70 كاني تيتانيم شناخته شده است. مهمترين كانيهاي اقتصادي تيتانيم ايلمنيت، روتيل و آناتاز هستند. كانيهاي اسفن، بروكيت، پرووسكيت ديگر كانيهاي مهم تيتانيم هستند.
1-1-    ايلمنيت
ايلمنيت اولين بار در كوههاي ايلمن واقع در جنوب كوههاي اورال اتحاد جماهير شوروي يافت شده است. ايلمنيت فراوانترين كاني تيتانيم با تركيب اكسيدهاي مركب (اسپينلها) و با فرمول شيميايي FeTiO3  يا FeO+TiO2  ، به طور تئوري داراي 6/31 درصد تيتانيم، 8/36 درصد آهن و 6/31 درصد اكسيژن است و بر حسب دگرساني كاني، اين مقادير تفاوت خواهند كرد. معمولاً ناخالصيهاي آلومينيم، منيزيم،‌ نيوبيم، واناديم، كرم، منگنز، آهن سه ظرفيتي در آن وجود دارد. به همين دليل كاني بدون ناخالصي را كريكتونيت مي نامند. در صورتي كه منيزيم به طور كامل جايگزين يون آهن شود كاني گايكيليت با تركيب شيميايي MgTiO3  و در صورت جايگزيني توسط منگنز، كاني پيروفانيت با تركيب شيميايي MnTiO3  به وجود مي آيد.
يك سري محلول جامد پيوسته بين ايلمنيت و هماتيت در دماي 1050 درجه سانتيگراد وجود دارد.. با كاهش دما، حلاليت Fe2O3  در FeTiO3  كاهش يافته و در نتيجه موجب تشكيل ايلمنيت حاوي هماتيت و هماتيت حاوي ايلمنيت مي شود. به اين ترتيب هماتيت به شكل عدسيهاي ضخيم و نازك، به صورت ادخال در بسياري از ايلمنيتها وجود دارد. عده اي بر اين عقيده هستند كه وجود تركيب Fe2O3  به دليل حضور كاني آريزونيت با فرمول شيميايي TiO2 , Fe2O3  است.
احتمال حضور دانه هاي كوچك كروندوم در ايلمنيتي با منشاء ماگماي غني از اكسيد آلومينيم وجود دارد. به نظر مي رسد كه اين دانه ها را نيز بايد به عنوان محصولات ناآميختگي در نظر گرفت.
منيتيت همراه معمولي ايلمنيت در سنگهاي آذرين و دگرگوني است. در اين سنگها ايلمنيت اغلب به صورت همرشدي با منيتيت ديده مي شود. در اين حالت ايلمنيت به صورت عدسي در درون منيتيت و منيتيت نيز به شكل ادخالهاي كشيده تيغه اي و سوزني در ايلمنيت، وجود دارند. در اين مواقع عناصر كرم، نيكل، واناديم تمايل به تمركز در منيتيت دارند و عنصر منگنز در ايلمنيت متمركز مي شود.
تركيب شيميايي بعضي از كنسانتره هاي ايلمنيت در جدول 1-1 ديده مي شود.
جدول 1-1: تركيب شيميايي كنسانتره ايلمنيت بعضي كانسارهاي دنيا
ايلمنيت در سيستم تري گونال رده رومبوئدرال متبلور مي شود. شكل 1-1 شكل بلوري از ايلمنيت را نشان ميدهد. فرم بلوري ايلمنيت بسيار متنوع بوده و به صورت تخته اي پهن رومبوئدريك و گاهي نيز لوحه اي باريك است. شكل صفحه اي و ورقه اي ايلمنيت نيز زياد به چشم مي خورد.
در نمونه هاي دستي رنگ ايلمنيت سياه چدني تا فولادي خاكستري است. اثر خاكه آن داراي رنگ سياه، قهوه اي تا قهوه اي قرمز است. ايلمنيت داراي جلاي نيمه فلزي، و غير شفاف و سختي آن در مقياس موس 6-5 است. وزن مخصوص آن با توجه به ناخالصيها از 7/4 تا 79/4 متغير است. ايلمنيت با دم شالومه ذوب نشده و در اسيد معمولي نيز حل نمي شود. ايلمنيت از نظر خاصيت مغناطيسي جزء مواد پارا مغناطيسي بوده و از لحاظ الكتريكي نيز نيمه هادي است.
شكل 1-1: نمايي از تك بلور ايلمنيت
از لحاظ زايش رامبدور معتقد است كه برخلاف گزارشهاي منتشره، ايلمنيت فقط گاهي اوقات از كانيهاي مراحل اوليه ماگمايي است ولي اغلب يك كاني كاملاً تأخيري است. ايلمنيت در ماگماهاي تيتانومنيتيتي معمولاً جوانتر از منيتيت است و به اين ترتيب درزه ها را پر مي كند و شكل خاصي ندارد. ايلمنيت در برخي موارد به علت خوردگي دندانه دندانه به نظر مي آيد. ابعاد دانه هاي ايلمنيت بسيار متفاوت است و در پگماتيتها تا ابعاد 10 سانتيمتر نيز ديده شده است. معمولاً در طبيعت، نيمه خود شكل تا غير خود شكل ديده مي شود و اين دليلي براي اثبات تأخيري بودن آن است. ساخت مشخصي در ايلمنيت مشاهده نشده است.
از لحاظ شكل ظاهري ايلمنيت شبيه هماتيت است ولي مي توان آنها را از فرم بلوري و خاصيت مغناطيسي بيشتر ايلمنيت از يكديگر تشخيص داد.
ايلمنيت از كانيهاي تيره محسوب مي شود كه مطالعه آن از طريق ميكروسكوپ نور انعكاسي ميسر است. صيقل پذيري ايلمنيت بسيار خوب، قدرت انعكاسي آن 17 تا 5/18 درصد و رنگ آن سفيد خاكستري كمي مايل به گلي با پلئوكروئيسم خفيف است. در نور پلاريزه، ايلمنيت آنيزوتروپ و رنگهاي پلاريزاسيون آن خاكستري گلي تا خاكستري سبز است. انعكاسات داخلي بسيار نادر به رنگ قهوه اي تيره دارد كه نبايد با ادخالهاي اوليژيسيت موجود در ايلمنيت اشتباه شود.
ايلمنيت در مقابل هوا زدگي معمولي بسيار مقاوم است. معهذا بسيار كم و توسط فرايندهاي متفاوتي دگرسان ميشود. در اينجا فقط بعضي از فرايندهاي دگرساني ايلمنيت ذكر مي شود:
1-    تشكيل منيتيت دوكي كه اكثراً همراه روتيل است.
2-    ايلمنيت غني از ادخالهاي هماتيت به تجمعهاي نامنظم روتيل و منيتيت تبديل مي شود.
فرايندهاي مذكور در دماهاي بسيار بالا اتفاق مي افتند و بر حسب دماي تشكيل، محصولات ظاهراً درشت تر از كانيهاي اوليه هستند. در برخي شكافها علاوه بر روتيل و به جاي آن، آناتاز تشكيل شده است.
3-    در برخي سنگهاي آذرين ايلمنيت به طور حاشيه اي و گاهي كاملاً به لوكوكسن تبديل شده است.
4-    در بعضي سنگهاي غني از يون كلسيم ممكن است اسفن از دگرساني ايلمنيت به وجود آيد.
5-    محصول دگرساني ايلمنيت در ماسه هاي ساحلي مناطق حاره معمولاً لوكوكسن است.
اغلب در اين شرايط روتيل و يا ساير كانيهاي تيتانيم تشكيل نخواهند شد.
ايلمنيت يكي از حاملين اصلي تيتانيم در طبيعت است. تقريباً تمام سنگهاي آذرين دروني و بيروني و همين طور پگماتيتها و ساير رگه هاي آذرين، داراي مقادير زيادي ايلمنيت هستند. تنها برخي از روانه هاي تفريقي از اين قاعده مستثني هستند. حتي محصولات هوازدگي سنگهاي آذرين خروجي و تا اندازه اي سنگهاي دگرگوني ناحيه‌اي و مجاورتي نيز داراي ايلمنيت هستند. ايلمنيت به ندرت در كانسارهاي گرمابي بالا رو تشكيل مي شود. همچنين برخي شكافها داراي ايلمنيت فراواني هستند كه در كنار آنها كريكتونيت تقريباً خالص نيز وجود دارد.
در شهاب سنگها چند مورد ايلمنيت نيز مشاهده شده است. ايلمنيت تقريباً منحصراً در دماهاي بالا، به ويژه بالاتر از 500 درجه سانتيگراد، تشكيل مي شود و از اين جهت ايلمنيت را مي توان يك دماسنج زمين شناسي دانست.
وجود ايلمنيت در سنگهاي دگرگوني و رسوبي فقط به علت مقاومت بالاي آن در مقابل هوازدگي است. ايلمنيت تحت شرايط فرايندهايي كه در بالا ذكر شد، پايدار نيست و تقريباً هميشه توسط قشري از محصول دگرساني پوشيده شده است. با اين وجود، در اعماق بسيار زياد، به نظر مي رسد كه عمل عكس اين فرايندها براي تشكيل دوباره ايلمنيت به وقوع مي پيوندد.
ايلمنيت به صورت مصنوعي از تركيب دي اكسيد تيتانيم و اكسيد آهن دو ظرفيتي در دماي 1200 درجه سانتيگراد به دست مي آيد.
در مطالعات كاني شناسي توسط پراش اشعه ايكس ايلمنيت گاهي اوقات با منيتيت اشتباه مي شود. كارت مشخصات پراش اشعه ايكس كاني ايلمنيت كه توسط اداره استاندارد امريكا تهيه شده است در شكل 1-2 ديده مي شود.

شكل 1-2 كارت مشخصات پراش اشعه ايكس كاني ايلمنيت در استاندارد امريكا
كاربرد مهم ايلمنيت در به دست آوردن ماده اوليه براي فرايندهاي تهيه فلز تيتانيم و دي اكسيد تيتانيم است. در ساخت الكترودهاي جوشكاري ايلمنيت به مقدار بسيار كم مورد استفاده قرار مي گيرد. از ايلمنيت در رنگدانه هاي سياه نيز استفاده مي شود.
مهمترين كانسارهاي ايلمنيت در استرالياي شرقي و غربي، در امريكا، كانادا و افريقاي جنوبي يافت مي شود.
1-2-    لوكوكسن، ايلمنيت دگرسان شده
در كا نسارهاي ثانويه حاوي ايلمنيت، به سبب اكسيداسيون و كاهش درصد آهن، تركيب شيميايي ايلمنيت درجه هاي متفاوتي از دگرساني را از خود نشان مي دهند كه محصول به نام لوكوكسن معروف است و در نهايت فرايند، منجر به توليد دي اكسيد تيتانيم خواهد شد. فرايند اين عمل توسط تمپل در سال 1966 به شرح زير توضيح داده شده است:
«دگرساني در طول مرزهاي دانه ها و ناپيوستگيهاي داخل شبكه تبلور ايلمنيت، آغاز مي شود. بعد از عبور از مرحله بي شكلي، اكسيداسيون و جدايش آهن از شبكه ايلمنيت موجب تشكيل تيتانات آهن حد واسطي با ساختمان بلوري مشخص به نام شبه روتيل مي شود. محصول دگرساني اين مرحله در مقابل 52 درصد دي اكسيد تيتانيم موجود در فرمول تئوري ايلمنيت حدود 70-65 درصد دي اكسيد تيتانيم دارد. حذف كامل آهن از شبكه شبه روتيل، تشكيل بلورهاي روتيل را سبب مي گردد».
از لحاظ اقتصادي سه فاز معدني ايلمنيت، روتيل و شبه روتيل در بررسيهاي اقتصادي داراي اهميت بيشتري هستند. مطالعات در مورد كانسارهاي ثانويه ايلمنيت نشان مي دهد كه حذف كامل آهن از شبه روتيل، فقط در بالاي سطح ايستابي آب زيرزميني اتفاق مي افتد. دگرساني ايلمنيت يك فرايند كاملاً كند است كه با بالا آمدن سطح تراز آب زيرزميني سرعت آن افزايش مي يابد. اين پديده به وضوح در كانسارهاي ثانويه قديمي در مناطق گرم و حاره جهان ديده مي شود. اين مناطق حاوي ايلمنيت غني از دي اكسيد تيتانيم هستند. در حاليكه در كانسارهاي عرضهاي جغرافيايي بيشتر، معمولاً ايلمنيت دگرسان شده با حدود 50 درصد دي اكسيد تيتانيم يافت مي شود.
لوكوكسن از لحاظ كاربرد براي استفاده در روكشهاي الكترود جوشكاري ترجيح داده مي شود. تركيب شيميايي كنسانتره لوكوكسن در جدول 1-2 نمايش داده شده است. كانسار مهم لوكوكسن در دنيا، كانسار كيلون هندوستان است.
جدول 1-2 : تركيب شيميايي كنستانتره لوكوكسن كانسار كيلون
1-3-    روتيل
دي اكسيد تيتانيم، در طبيعت در سه شكل بلورين روتيل، آناتاز، بروكيت يافت مي شود كه مهمترين اين چند شكليها روتيل است.
نام روتيل از لغت لاتين روتيليوس به معناي قرمز زرد رنگ گرفته شده است. تنها شكل پايدار TiO2 ، در دماهاي بالا و پائين روتيل است. در تركيب شيميايي روتيل 60 درصد تيتانيم و 40 درصد اكسيژن وجود دارد.. معهذا معمولاً مقادير جزئي از عناصر تانتاليم، واناديم، قلع، آهن دو ظرفيتي و سه ظرفيتي وجود دارد. روتيل غني از آهن نيگرين ناميده مي شود. هنگامي كه آهن دو ظرفيتي جايگزين تيتانيم چهار ظرفيتي شود، براي جبران بار الكتريكي، عناصر نيوبيم و تانتاليم پنج ظرفيتي داخل شبكه مي شوند. در اين صورت تركيب شيميايي با Fex(Nb,Ta)2xTi(1-3x)O2  نمايش داده مي شود. همچنين عنصر نيوبيم به دليل نزديكي شعاع يوني آن با تيتانيم، مي تواند به صورت ايزومورف وارد شبكه بلورين روتيل گردد. كنسانتره روتيل مورد قبول در تجارت و صنعت داراي حداقل 95 درصد TiO2  است. همچنين ممكن است در اين نمونه ها عناصر سيليسيم، آلومينيم، كرم و واناديم ديده شوند. نمونه هايي از تركيب شيميايي كنسانتره هاي روتيل در نقاط مختلف دنيا درجدول1-3 ديده مي شود.
جدول 1-3 : تركيب شيميايي كنستانتره روتيل
سيستم تبلور روتيل تتراگونال است و در رده دي تتراگونال بي پيراميدال متبلور مي شود. بلوري از روتيل در شكل 1-3 ديده مي شود. روتيل معمولاً ماكل مشخص دوقلوئي و يا سه قلوئي دارد  و فقط در برخي بلورهاي روتيل كه از دگرساني ايلمنيت به وجود آمده اند ماكلها خوب شكل نگرفته و ديده نمي شوند. معمولاً در روتيل يك رخ خوب و مشخص و اثر يك رخ ضعيف در سطوح بلوري روتيل ديده مي شود.
شكل 1-3: نمايي از تك بلور روتيل

در نمونه هاي دستي، رنگ روتيل غالباً زرد تيره تا قهوه اي يا قرمز و مشكي است. رنگ غبار آن زرد تا قهوه اي روشن است و جلايي الماسي تا فلزي در نمونه هاي سياهرنگ دارد. سختي آن 6 تا 5/6 است و وزن مخصوص آن بسته به وجود عناصر نيوبيم و تانتاليم از 23/4 تا 5/5 متغير است.
شكل بلوري روتيل بسيار مشخص است و با اشكال منشوري، ستوني تا سوزني و گاهي اوقات بي شكل يافت مي شود. در سنگهاي رسوبي آواري دانه هاي گرد شده روتيل نيز به چشم مي خورند.
روتيل يك نيمه هادي است كه ضريب هدايت الكتريكي آن با افزايش دما بيشتر مي شود و خاصيت مغناطيسي روتيل بسيار ناچيز است.
ناآميختگي در روتيل نادر است. با اين وجود صفحات جهت يافته ايلمنيت و هماتيت به صورت ناآميخته در روتيل يافت شده است.
روتيل را در ميكروسكوپهاي نور عبوري و در ميكروسكوپ نور انعكاسي مي توان مطالعه نمود. در مطالعه با ميكروسكوپ نور انعكاسي، خاصيت صيقل پذيري روتيل نسبتاً خوب است. در مقاطع صيقلي، روتيل قدرت انعكاسي ضعيفي با رنگ سبز روشن دارد. پلئوكروئيسم روتيل فقط در حاشيه دانه ها قابل مشاهده است. در نور پلاريزه، روتيل آنيزوتروپ بوده و ماكل آن كاملاً مشخص است. انعكاسات داخلي آشكار با رنگهاي قهوه اي، زرد روشن، قهوه اي قرمز، بنفش، سبز دارد و در صورت وجود عناصر آهن، نيوبيم،‌ تانتاليم و كرم رنگها درخشانتر مي‌گردند.
در مطالعه با ميكروسكوپ نور عبوري رنگ روتيل قهوه اي قرمز، قهوه اي پريده و گاهي اوقات تقريباً تيره است پلئوكروئيسم آن معمولاً قوي است و ضريب انكساري بالاتر از چسبهاي مورد استفاده دارد. روتيل ساخت منطقه اي نيز از خود نشان مي دهد. رنگهاي تداخلي آن سريهاي فوقاني جدول نيوتني ميشل لوي قرار دارد و معمولاً توسط رنگ كانيهاي ديگر پوشيده مي شود. روتيل از نظر نوري تك محوري مثبت است و از اين خاصيت آن براي تشخيص آن از هماتيت و آناتاز استفاده مي شود.
كارت مشخصات كاني روتيل در مطالعات پراش اشعه ايكس تهيه شده توسط اداره استاندارد امريكا در شكل1-4 نشان داده شده است .
از دگرساني ايلمنيت در بعضي فرايندهاي گرمابي، دانه هاي بسيار ريز و هم رشد روتيل و هماتيت در كنار هم تشكيل مي شود. در بخشي از لوكوكسن موجود در ديابازها كه از دگرساني ايلمنيت به وجود آمده،‌ روتيل به تنهايي يا همراه اسفن و آناتاز مشاهده مي شود. همچنين روتيل در جريان فرايندهاي مشابهي بر اثر هوازدگي كانيهاي تيتانيم دار شكل مي گيرد. براي مثال مي توان فرايند پيريتي شدن سنگهاي حاوي كانه هاي آهن تيتانيم دار را نام برد. در نتيجه عمل محلولهاي كانه ساز، آهن موجود تبديل به پيريت مي شود و تيتانيم باقيمانده روتيل را تشكيل مي دهد. همچنين از دگرساني ميكاهاي تيتانيم دار در سنگهاي رسوبي، روتيل حاصل مي شود. در سنگهاي آذرين روتيل عمدتاً در فازهاي پنوماتوليتي و گاهي اوقات در مراحل اوليه ماگمايي تشكيل مي شود. روتيل در رگه هاي گرمابي نادر و كمياب است ولي از دگرساني ايلمنيت در سنگهاي ديواره به فراواني مشاهده شده است. در سنگهاي دگرگوني در فازهاي اپي زون  مزوزون بر اثر تبديل كانيهاي ديگر تيتانيم روتيل تشكيل مي شود.

شكل 1-4 : كارت مشخصات پراش اشعه ايكس كاني روتيل تهيه شده توسط اداره استاندارد امريكا
مهمترين موارد استفاده روتيل در واحدهاي تهيه فلز تيتانيم و رنگدانه دي اكسيد تيتانيم است. همچنين روتيل مصنوعي به عنوان مات كننده در لعابهاي سراميك و شيشه سبز رنگ به كار مي رود. در روكشهاي الكترودهاي جوشكاري به منظور تثبيت قوس و آزاد سازي فلز از سرباره، روتيل را مورد استفاده قرار مي دهند.
كانسارهاي مهم روتيل در جهان، در استرالياي غربي و ايالت كاروليناي شمالي ايالات متحده امريكا قرار دارند.
1-4-    آناتاز
آناتاز يكي ديگر از چند شكليهاي TiO2 ، داراي سيستم تبلور مشابه روتيل – تتراگونال – با ابعاد متفاوت با شبكه روتيل است. مقادير كمي از عنصر آهن مي تواند جايگزين تيتانيم شود. جايگزيني نيوبيم و تانتاليم به جاي تيتانيم نيز گزارش شده است.
آناتاز در نمونه هاي دستي، رنگ قرمز مايل به زرد يا قهوه اي قرمز دارد. گاهي اوقات به رنگهاي سبز، آبي، خاكستري و حتي بي رنگ ديده شده است. رنگ غبار آن بي رنگ يا زرد كمرنگ است و جلاي نيمه فلزي دارد. سختي آن در مقياس موس 5/5 تا 6، وزن مخصوص آن 9/3 است. شكل بلوري آن به صورت بلورهاي دو هرمي است. دانه هاي بي شكل آن نيز به فراواني يافت شده است. در شكل 1-5، تك بلور آناتاز ديده مي شود. معمولاً دو كليواژ كامل دارد و نمونه ماكل دار آن يافت نشده است.
در مطالعات ميكروسكوپي با نور عبوري، آناتاز ضريب انكسار نسبتاً بالايي دارد و به صورت دانه هاي برجسته قهوه اي رنگ، قرمز قهوه اي، سبز يا آبي ديده مي شود. رنگهاي تداخلي آن از سري هاي فوقاني جدول ميشل لوي است كه توسط رنگهاي ديگر پوشيده مي شود. آناتاز از نظر نوري كاني تك محوري منفي است.

شكل 1-5 : شكل بلورين آناتاز
در مطالعه با ميكروسكوپ نور انعكاسي، آناتاز قابليت صيقل پذيري خوبي را داراست، در نور پلاريزه آنيزوتروپ يا ايزوتروپ ظاهر مي شود و انعكاسهاي داخلي با رنگهاي سفيد تا آبي خاكستري دارد.
براي مطالعه با پراش اشعه ايكس،‌ استاندارد امريكا كارت استاندارد مشخصات كاني آناتاز را مطابق شكل 1-6 تهيه نموده است.

شكل 1-6 : كارت استاندارد مشخصات آتاناز براي مطالعه پراش اشعه ايكس
معمولاً در سنگهاي ديواره دگرسان شده، آناتاز به صورت ذرات ريز كه ممكن است با روتيل و اسفالريت اشتباه شود يافت مي شود. همچنين ممكن است به صورت ذرات بسيار ريز هرمي شكل ديده شود. آناتاز اغلب جانشين ايلمنيت مي شود و در اين جانشيني شكلهاي بي قاعده و متعددي به خود مي گيرد. در موارد نادري بلورهاي صفحه اي و نسبتاً درشتي از آناتاز به داخل ايلمنيت اوليه نفوذ مي كند. آناتاز در سنگهاي هوازده، دگرگوني فاز اپي زون، در برخي رگه هاي اپي ترمال و در ديواره هاي دگرسان شده توسط فرايندهاي گرمابي تحت شرايط ويژه اي، به جاي روتيل از ايلمنيت حاصل مي شود. همچنين در برخي فرايندهاي ديگري كه هنوز مورد تأييد قرار نگرفته است،‌ گزارش شده است.
در مجموع آناتاز در دماي كمتر از روتيل تشكيل مي شود.
تحقيقات جديد بر روي آناتاز به عنوان ماده اوليه فرايندهاي تهيه دي اكسيد تيتانيم و فلز تيتانيم دورنماي خود را از اين ماده معدني نشان مي دهد. مهمترين مورد مصرف آن در سراميكها و تهيه رنگدانه سفيد است.
مهمترين كانسار آناتاز در سنگهاي فسفاته ميناجره برزيل است.
1-5-    بروكيت
چند شكلي ديگر TiO2 ، بروكيت است. بروكيت در سيستم اورتو رومبيك متبلور مي شود. معمولاً محصول دگرساني ديگر كانيهاي تيتانيم است ولي منابع مهمي از آن كه ارزش تجاري داشته باشند. شناخته نشده اند. وزن مخصوص آن 4 است و سختي 5/5 تا 6 دارد. بروكيت در دماي معمولي اطاق به صورت نيمه پايدار بوده و فقط به صورت درصدي از تركيب آناتاز مي تواند وجود داشته باشد.
اشكال سه گانه چند شكلي دي اكسيد تيتانيم، روتيل و آناتاز و بروكيت، به طور مصنوعي نيز تهيه شده است ولي فقط روتيل در بلورهاي نسبتاً درشتي پايدار مانده است. دي اكسيد تيتانيم حاصل از فرايندهاي شيميايي كه از تركيب تيتاناتهاي قليايي با هيدروكسيدهاي قليايي در دماي 600-200 درجه سانتيگراد به دست مي آيد، ابتدا بي شكل است  از حرارت دادن اين دي اكسيد تيتانيم بي شكل كانيهاي مذكور به قرار زير تشكيل مي شود:
روتيل         C0 1040     بروكيت                    C0 800      آناتاز
كانيهاي ايلمنيت و روتيل و آناتاز و بروكيت را مي توان در فازهاي يك سيستم سه گانه Fe2O3 ، TiO2 ، FeO  نشان داد. در شكل 1-7 مهمترين سريهاي محلول جامد در اين سيستم مشخص است.
شكل 1-7: فازها دي سيستم سه گانه FeO-Fe2O3-TiO2
مهمترين سريهاي محلول جامد، منيتيت – الوواسپينل ، ايلمنيت – هماتيت، FeTi2O5 – شبه بروكيت در اين شكل نمايش داده شده.
1-6-    اسفن
اسفن يا تيتانيت با فرمول شيميايي CaTiO (SiO4)  از سيليكاتهاي حاوي تيتانيم است. در تركيب آن 6/28 درصد اكسيد كلسيم، 8/40 درصد دي اكسيد تيتانيم، 6/30 درصد سيليس و گاهي اوقات ناخالصيهاي آهن، آلومينيم، منگنز، منيزيم، زيركونيم وجود دارد. از لحاظ شيميايي تمركز دهنده عناصر كمياب تانتاليم، نيوبيم، موليبدنيم است.
اسفن در سيستم منوكلينيك متبلور مي شود. بلورهاي اسفن در شكل 1-8 ديده مي شوند. داراي يك رخ كامل و يك رخ آشكار است. داراي رنگهاي قهوه اي، سبز، زرد و سياه است و جلاي ابريشمي دارد.
شكل 1-8 : بلورهاي اسفن
اسفن در بلورهاي كوچك به عنوان كاني فرعي در گرانيتها، گرانوديوريت، ديوريتها، سينيتها، نفلين سينيتها يافت مي شود و بلورهاي نسبتاً‌ بزرگ اسفن در گنيسها، كلريت شيستها، آهكها پيدا مي شود.
مهمترين كانسار اسفن در شبه جزيره كولا سولا شوروي در سنگهاي نفلين سينيت يافت شده است.
اسفن در اين كانسار، منبعي براي تيتانيم است ولي از بلورهاي شفاف اسفن به عنوان جواهر نيز استفاده مي شود.
1-7-    پرووسكيت
پرووسكيت با فرمول شيميايي CaTiO3  معمولاً داراي ناخالصيهايي از عناصر سديم، كلسيم، نيوبيم و سلنيم است. در اين صورت كاني به ترتيب كنوپيت، يوهليگيت، لوپاريت، ديساناليت ناميده مي شود.
پرووسكيت در سيستم منوكلينيك يا اورتورمبيك متبلور مي شود. بلوري از پرووسكيت در شكل 1-9 ديده مي‌شود.
شكل 1-9 : بلور پرووسكيت
سختي پرووسكيت 5/5 و وزن مخصوص آن 98/3 تا 26/4 است. رنگ آن قهوه اي، زرد يا ندرتاً بي رنگ است. رنگ غبار آن سفيد يا خاكستري است. داراي جلاي فلزي است. اين كاني اكثراً به شكل بلورهاي منفرد ديده مي شود.
در مقاطع نازك پرووسكيت، با رنگهاي تداخلي سريهاي تحتاني، با برجستگي بسيار شديد ظاهر مي شود. در نور پلاريزه معمولاً ايزوتروپ است.
در مقاطع صيقلي، قابليت صيقل پذيري خوبي دارد. قدرت انعكاس آن 17 درصد است و رنگي خاكستري دارد. در نور پلاريزه ايزوتروپ ديده مي شود.
كاني پرووسكيت در تعداد كمي از كانسارها كشف شده است. براي تشكيل پرووسكيت وجود آهك فراوان و سيليكات كم الزامي است. پرووسكيت معمولاً در سنگهاي آذرين فوق بازيك تا بازيك مانند سينيت، پيروكسنيت و پريدوتيت يافت مي شود. همچنين در كربناتيتها و سنگهاي آهكي دگرگون شده، ديده شده است.
مهمترين كانسارهاي پرووسكيت در شوروي، برزيل و سوئد قرار دارند.
در جدول 1-4، نام و تركيب ديگر كانيهاي حاوي تيتانيم ديده مي شود.
جدول 1-4 : تركيب كانيهاي حاوي عنصر تيتانيم
2-1- كليات
تيتانيم از لحاظ فراواني نهمين عنصر در پوسته كره زمين است. معهذا تعداد كانسارهاي تيتانيم با عيار اقتصادي اندك است. ميانگين درصد وزني تيتانيم در سنگهاي تشكيل دهنده ليتوسفرو در كل ليتوسفر قاره اي در جدول 2-1 آمده است.
جدول 2-1: ميانگين درصد وزني تيتانيم در سنگهاي تشكيل دهنده ليتوسفر
با توجه به جدول بالا بيشترين احتمال وجود تيتانيم، در سنگهاي بازي تا سنگهاي حد واسط است.

 

فهرست منابع
1-    آبراموف و ديگران (1984) : ً پلاسرهاي تيتانيم در رسوبات دوونين و كربنيفر تحتاني با سن زغال البرز ً، شركت ملي فولاد ايران.
2-    آرزم،‌ فرزاد و ديگران (1365) : ً اكتشافات ژئوشيميايي زيركونيم و تيتانيم در ناحيه ساغند – زريگان ً، سازمان زمين شناسي كشور .
3-    آرزم، فرزاد (1366) : ً اكتشافات تيتانيم ناحيه ساغند – زريگان ً ، هفتمين گردهمايي علوم زمين در سازمان زمين شناسي كشور.
4-    برادي، جرج و هنري كلوزر (1366) : ً فرهنگ مواد ً ، ترجمه فرهنگ پرويز، انتشارات جامعه ريخته گران ايران.
5-    تعويذي ، فرزاد (1366) : ً تيتانيم در اقتصاد و صنايع جهان ً، دفتر آموزش معاونت طرح و برنامه
6-    حسني پاك، علي اصغر (1362) : ً‌اصول اكتشافات ژئوشيميايي ً، چاپ اول، مركز نشر دانشگاهي
7-    دي اكسيد تيتان، مركز تهيه و توزيع مواد شيميايي وزارت بازرگاني، خرداد 1368.
8-     عرفاني، حسين (1365) : ً زمين شناسي اقتصادي‌ ً ، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم .
9-    علي نيا ،‌ فيروز (1365) : ً كاني شناسي و بلور شناسي ً ، جزوه درسي دانشكده معدن دانشگاه اميركبير.
10-    كوثري، سليمان و منصور زكي خاني ، (1363) : ً شناسايي منابع تيتانيم در دشت ساحلي گيلان ً ، سازمان زمين شناسي كشور .
11-    كوثري ، سليمان (1366) : ً كاربرد كانيها و مواد معدني در صنايع – تيتانيم ً ، رشد آموزش زمين شناسي، سال سوم.
12-    طرح اکتشاف ايلمنيت کهنوج، سازمان زمين شناسي.
13-    دانشمند ، تيتان فلز گرانبها.

نظري براي اين محصول ثبت نشده است.


نوشتن نظر خودتان

براي نوشتن نظر وارد شويد.

محصولات
نظر سنجي
نظرتون در مورد ویکی پروژه چیه؟
  •   مراحل ثبت نام خیلی زیاده!
  •   مطلب درخواستیم رو نداشت!
  •   ایمیل نداشتم که ثبت نام کنم!
  •   مطلبی که میخواستم گرون بود!
نظرنتيجه